Bài viết tương đối dài, mời bạn click vào "tiêu đề" hoặc "đọc thêm..." để xem toàn bộ bài viết
I/ TRIỆU CHỨNG:
1. Khi bị điện giật, toàn bộ các cơ quan của BN co giật mạnh, gây ra 2 tình huống:
- Nạn nhân bị bắn ra xa vài mét, có thể bị chấn thương.
- Nạn nhân bị dán chặt vào nơi truyền điện: cần đề phòng nạn nhân ngã, gây thêm các chấn thương khi cắt điện.
2. Ngừng tim phổi:
Nạn nhân có thể ngừng thở trước rồi ngừng tim sau: nạn nhân xanh tím, tiếp theo là hôn mê. Thông thường nhất là ngừng tuần hoàn do rung thất rồi ngừng tim.
Chẩn đoán ngừng tim phổi dựa vào các triệu chứng:
a. Ngất: mặt nạn nhân trắng bệch rồi tím dần, hôn mê, ngừng thở.
b. Mạch bẹn không bắt được.
c. Đồng tử giãn to.
3. Dòng điện cao thế có thể gây:
- Bỏng, đôi khi bỏng rất nặng nếu điện thế càng cao và thời gian tiếp xúc càng lâu. Vết bỏng không đau, không chảy nước, không làm mủ, khó đánh giá được tổn thưởng ở sâu.
- HC suy thận cấp: vài giờ sau khi bị điện cao thế giật, BN đã hồi tỉnh bỗng nhiên đái nước tiểu màu đỏ sẫm rồi sau đó vô niệu. Xét nghiệm máu có thể thấy CPK tăng cao (đái ra myoglobin). Dòng điện cao thế hủy hoại tổ chức cơ phóng thích ra myoglobin làm tắc các ống thận, gây viêm thận cấp.
II/ XỬ TRÍ:
a. Phương châm can thiệp nhanh, tại chỗ, chỉ có 3 phút để hành động cấp cứu liên tục.
b. Xử trí cụ thể:
1. Hồi sinh tim phổi:
- Phải tiến hành song song hồi sức tim mạch và hô hấp.
- Nếu có máy phá rung, làm ngay sốc điện không cần ghi điện tim.
2. Các động tác hồi sinh tim phổi theo giai đoạn:
- Cách điện: chú ý đề phòng nạn nhân ngã, đề phòng điện giật người hàng loạt.
- Hô hấp miệng- miệng, đấm vào vùng trước tim 5 cái.
- Nếu tim không đập lại, phải bóp tim ngoài lồng ngực, 15 lần bóp tim 2 lần hô hấp miệng- miệng. Tiếp tục làm cho đến khi kíp cấp cứu lưu động đến.
- Khi kíp cấp cứu lưu động đến: thay thế hô hấp miệng- miệng bằng mặt nạ oxy nối với bóng Ambu. Làm xét nghiệm tại chỗ chuyển nạn nhân đến trạm cấp cứu hoặc trung tâm cấp cứu.
- Ở trạm hoặc trung tâm cấp cứu: đặt ống nội khí quản, hô hấp nhân tạo có oxy. Tiếp tục bóp tim nếu tim chưa đập lại. Ghi điện tim và theo dõi điện tim 24 giờ liền vì nạn nhân có thể rung thất lại.
3. Hồi sức thể dịch:
- Chống toan chuyển hóa bằng natri bicarbonat 1,4% 500ml truyền tĩnh mạch.
- Chống shock và tiêu cơ bằng truyền dịch nhiều trên 200ml/kg/24h.
- Chống rối loạn điều hòa thân nhiệt sau ngừng tim, thiếu oxy não.
- Chống suy thận cấp, vô niệu bằng furosemid, lọc màng bụng hoặc thận nhân tạo.
Chủ Nhật, 9 tháng 11, 2008
Rối loạn tuần hoàn não
Rối loạn tuần hoàn não thuộc bệnh lý mạch máu não, một bệnh lý quan trọng của bệnh học thần kinh. Hiện nay, các bệnh mạn tính như nhiễm mỡ máu, tăng huyết áp, thừa cân, béo phì, nghiện rượu, thuốc lá... và những áp lực của công việc, cuộc sống đang làm cho chứng bệnh này có xu hướng mắc phải nhiều hơn.
Thế nào là rối loạn tuần hoàn não?
Não được tưới máu bởi hai nguồn động mạch não: Hệ động mạch cảnh trong, tách từ động mạch gốc tận cùng với động mạch não trước và động mạch não giữa; Hệ sống nền hình thành từ 2 động mạch gai sống trước thành thân nền. Và tận cùng là động mạch sau não. Hệ thống các mạch máu bảo đảm sự tưới máu được đều khắp giữa hệ cảnh và hệ sống nền, giữa động mạch cảnh và ngoại động mạch cảnh trong... sao cho não được hoạt động tốt nhất.
Người bình thường lưu lượng máu (tưới máu não là 55ml máu/100g não/phút), khi lưu lượng máu não đến não quá thấp (dưới 20ml/100g/phút) thì não sẽ bị thiếu máu (rối loạn tuần hoàn não). Hoạt động tim mạch bảo đảm hoạt động tưới máu não, nhất là huyết động học. Độ quánh của máu, lòng động mạch ảnh hưởng nhiều tới dòng chảy trong các mạch máu. Những stress trong cuộc sống hằng ngày cũng là yếu tố tác động tới việc xuất hiện căn bệnh này.
Các biểu hiện của rối loạn tuần hoàn não
Rối loạn tuần hoàn não hay còn gọi là thiểu năng tuần hoàn não, ở giai đoạn đầu có thể bù trừ, sau đó chuyển sang giai đoạn mất bù với cơn thiếu máu não thoáng qua. Những biểu hiện như mỏi tay chân ở một bên người, có cảm giác tê bì, co giật ở chi, hoặc đang nói chuyện người bệnh dừng lại không nói được, hay đột nhiên có người đi ngoài đường không nhớ đường về nhà... Những rối loạn này nếu không được điều trị sớm sẽ tiến triển nặng hơn nếu trong người có sẵn các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch...
Tai biến mạch máu não là biểu hiện của rối loạn tuần hoàn não cấp tính, là loại bệnh vừa có tính kinh điển vừa có tính chất thời sự của y học trên toàn thế giới. Những biểu hiện thường thấy là sự đau đầu dữ dội, hôn mê, nôn và buồn nôn, liệt chi, méo tiếng, mất tiếng, xuất huyết não (ở các vị trí đặc biệt như chảy máu não thất, chảy máu tiểu não), nhồi máu não... người bệnh rất dễ tử vong trong trường hợp này.
Rối loạn tuần hoàn mạn tính là tình trạng thiếu máu não mạn tính với các bệnh cảnh sa sút trí tuệ ở người già, đau đầu, chóng mặt...
Rối loạn tuần hoàn não còn được chia theo vị trí tổn thương như ở vùng não bán cầu, vùng trán, vùng thái dương, vùng chẩm, vùng thân não, tiểu não...
Các rối loạn tuần hoàn não ít nhiều đều có phù não, gây ra các rối loạn về tâm lý, như người bệnh dễ nóng giận, buồn vui, hay quên, thậm chí không gọi tên được người thân ngồi trước mặt. Các rối loạn khác có thể gặp nữa là rối loạn thần kinh thực vật (cảm giác nóng bừng bừng, toát mồ hôi, nghẹt thở, lạnh các ngón chi, nổi da gà...), rối loạn kích thích, rối loạn đại tiểu tiện...
Những yếu tố dẫn đến rối loạn tuần hoàn não
Các bệnh mạn tính là một trong những nguyên nhân quan trọng gây ra chứng bệnh này, đó là bệnh tăng huyết áp, xơ cứng mạch não, tình trạng lắng đọng mỡ, đường trong máu, các bệnh van tim, rối loạn nhịp tim, suy thận mạn...
Sự thay đổi về thời tiết, khí hậu, thời sinh học cũng là một yếu tố nguy cơ của rối loạn tuần hoàn não. Nghiên cứu của một số bác sĩ thần kinh học ở Việt Nam cho thấy tai biến mạch máu não phát triển vào tháng 8, tháng 12 và tháng 1 tại Cần Thơ, khu vực đồng bằng sông Cửu Long; ở Hà Nội thấy tai biến mạch máu não xảy ra vào tháng 2, 3 và 10, 11 (liên quan đến mùa lạnh, gió mùa đông bắc). Về thời sinh học, con người có 2 thời khắc dễ gặp rủi ro về tuần hoàn não nhất là vào thời điểm từ 4-5 giờ sáng và 5-6 giờ chiều.
Các yếu tố xã hội: Đó là thói quen, tập quán sinh hoạt, kiến thức phổ thông và bệnh tật. Hiện nay có nhiều người không biết số đo huyết áp của mình, một số lại rất thờ ơ với hiện tượng đau đầu, mỏi chi. Tình trạng dùng rượu, bia, nghiện thuốc lá là điều kiện thuận lợi cho chứng rối loạn tuần hoàn não. Xu hướng thừa cân, béo phì, ít vận động làm gia tăng bệnh tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch tác động xấu đến rối loạn tuần hoàn não. Những người dưới 40 tuổi cũng có thể bị mắc bệnh do stress từ áp lực công việc, xã hội nặng nề.
Phòng bệnh như thế nào?
Những người có biểu hiện bệnh cần được đi khám sức khỏe kịp thời, những người có nguy cơ cần được đi thăm khám sức khỏe định kỳ, điều này không chỉ phát hiện và điều trị sớm rối loạn tuần hoàn não mà còn nhiều căn bệnh nguy hiểm khác.
Việc chẩn đoán bệnh phải được đánh giá qua hỏi bệnh, thăm khám lâm sàng kết hợp với các phương tiện thăm dò chức năng thần kinh. Hiện nay có rất nhiều loại thuốc dùng cho bệnh cảnh này nhưng đây là một bệnh cảnh có thể liên quan đến nhiều bệnh khác, do vậy việc điều trị phải do bác sĩ chuyên khoa thần kinh chỉ định và phải tuân theo những chỉ định đó thì bệnh mới tiến triển tốt được.
Nhận thức rõ những yếu tố nguy cơ là yêu cầu quan trọng cho việc phòng bệnh, không nên hút thuốc lá, sử dụng nhiều bia, rượu, cần vận động cơ thể hằng ngày, kiểm soát đường máu, tránh các yếu tố gây stress. Đối với người cao tuổi và những người mang sẵn nhiều nguy cơ nên khám sức khỏe thường xuyên, thận trọng với những giờ đỉnh của huyết áp nhất là vào buổi sáng.
Thế nào là rối loạn tuần hoàn não?
Não được tưới máu bởi hai nguồn động mạch não: Hệ động mạch cảnh trong, tách từ động mạch gốc tận cùng với động mạch não trước và động mạch não giữa; Hệ sống nền hình thành từ 2 động mạch gai sống trước thành thân nền. Và tận cùng là động mạch sau não. Hệ thống các mạch máu bảo đảm sự tưới máu được đều khắp giữa hệ cảnh và hệ sống nền, giữa động mạch cảnh và ngoại động mạch cảnh trong... sao cho não được hoạt động tốt nhất.
Người bình thường lưu lượng máu (tưới máu não là 55ml máu/100g não/phút), khi lưu lượng máu não đến não quá thấp (dưới 20ml/100g/phút) thì não sẽ bị thiếu máu (rối loạn tuần hoàn não). Hoạt động tim mạch bảo đảm hoạt động tưới máu não, nhất là huyết động học. Độ quánh của máu, lòng động mạch ảnh hưởng nhiều tới dòng chảy trong các mạch máu. Những stress trong cuộc sống hằng ngày cũng là yếu tố tác động tới việc xuất hiện căn bệnh này.
Các biểu hiện của rối loạn tuần hoàn não
Rối loạn tuần hoàn não hay còn gọi là thiểu năng tuần hoàn não, ở giai đoạn đầu có thể bù trừ, sau đó chuyển sang giai đoạn mất bù với cơn thiếu máu não thoáng qua. Những biểu hiện như mỏi tay chân ở một bên người, có cảm giác tê bì, co giật ở chi, hoặc đang nói chuyện người bệnh dừng lại không nói được, hay đột nhiên có người đi ngoài đường không nhớ đường về nhà... Những rối loạn này nếu không được điều trị sớm sẽ tiến triển nặng hơn nếu trong người có sẵn các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch...
Tai biến mạch máu não là biểu hiện của rối loạn tuần hoàn não cấp tính, là loại bệnh vừa có tính kinh điển vừa có tính chất thời sự của y học trên toàn thế giới. Những biểu hiện thường thấy là sự đau đầu dữ dội, hôn mê, nôn và buồn nôn, liệt chi, méo tiếng, mất tiếng, xuất huyết não (ở các vị trí đặc biệt như chảy máu não thất, chảy máu tiểu não), nhồi máu não... người bệnh rất dễ tử vong trong trường hợp này.
Rối loạn tuần hoàn mạn tính là tình trạng thiếu máu não mạn tính với các bệnh cảnh sa sút trí tuệ ở người già, đau đầu, chóng mặt...
Rối loạn tuần hoàn não còn được chia theo vị trí tổn thương như ở vùng não bán cầu, vùng trán, vùng thái dương, vùng chẩm, vùng thân não, tiểu não...
Các rối loạn tuần hoàn não ít nhiều đều có phù não, gây ra các rối loạn về tâm lý, như người bệnh dễ nóng giận, buồn vui, hay quên, thậm chí không gọi tên được người thân ngồi trước mặt. Các rối loạn khác có thể gặp nữa là rối loạn thần kinh thực vật (cảm giác nóng bừng bừng, toát mồ hôi, nghẹt thở, lạnh các ngón chi, nổi da gà...), rối loạn kích thích, rối loạn đại tiểu tiện...
Những yếu tố dẫn đến rối loạn tuần hoàn não
Các bệnh mạn tính là một trong những nguyên nhân quan trọng gây ra chứng bệnh này, đó là bệnh tăng huyết áp, xơ cứng mạch não, tình trạng lắng đọng mỡ, đường trong máu, các bệnh van tim, rối loạn nhịp tim, suy thận mạn...
Sự thay đổi về thời tiết, khí hậu, thời sinh học cũng là một yếu tố nguy cơ của rối loạn tuần hoàn não. Nghiên cứu của một số bác sĩ thần kinh học ở Việt Nam cho thấy tai biến mạch máu não phát triển vào tháng 8, tháng 12 và tháng 1 tại Cần Thơ, khu vực đồng bằng sông Cửu Long; ở Hà Nội thấy tai biến mạch máu não xảy ra vào tháng 2, 3 và 10, 11 (liên quan đến mùa lạnh, gió mùa đông bắc). Về thời sinh học, con người có 2 thời khắc dễ gặp rủi ro về tuần hoàn não nhất là vào thời điểm từ 4-5 giờ sáng và 5-6 giờ chiều.
Các yếu tố xã hội: Đó là thói quen, tập quán sinh hoạt, kiến thức phổ thông và bệnh tật. Hiện nay có nhiều người không biết số đo huyết áp của mình, một số lại rất thờ ơ với hiện tượng đau đầu, mỏi chi. Tình trạng dùng rượu, bia, nghiện thuốc lá là điều kiện thuận lợi cho chứng rối loạn tuần hoàn não. Xu hướng thừa cân, béo phì, ít vận động làm gia tăng bệnh tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch tác động xấu đến rối loạn tuần hoàn não. Những người dưới 40 tuổi cũng có thể bị mắc bệnh do stress từ áp lực công việc, xã hội nặng nề.
Phòng bệnh như thế nào?
Những người có biểu hiện bệnh cần được đi khám sức khỏe kịp thời, những người có nguy cơ cần được đi thăm khám sức khỏe định kỳ, điều này không chỉ phát hiện và điều trị sớm rối loạn tuần hoàn não mà còn nhiều căn bệnh nguy hiểm khác.
Việc chẩn đoán bệnh phải được đánh giá qua hỏi bệnh, thăm khám lâm sàng kết hợp với các phương tiện thăm dò chức năng thần kinh. Hiện nay có rất nhiều loại thuốc dùng cho bệnh cảnh này nhưng đây là một bệnh cảnh có thể liên quan đến nhiều bệnh khác, do vậy việc điều trị phải do bác sĩ chuyên khoa thần kinh chỉ định và phải tuân theo những chỉ định đó thì bệnh mới tiến triển tốt được.
Nhận thức rõ những yếu tố nguy cơ là yêu cầu quan trọng cho việc phòng bệnh, không nên hút thuốc lá, sử dụng nhiều bia, rượu, cần vận động cơ thể hằng ngày, kiểm soát đường máu, tránh các yếu tố gây stress. Đối với người cao tuổi và những người mang sẵn nhiều nguy cơ nên khám sức khỏe thường xuyên, thận trọng với những giờ đỉnh của huyết áp nhất là vào buổi sáng.
PGS.TS. Nguyễn Chương (Tổng Thư ký Hội Thần kinh học Việt Nam)
TIÊU CHẢY NHIỄM KHUẨN CẤP - Cấp cứu thực hành
Bài viết tương đối dài, mời bạn click vào "tiêu đề" hoặc "đọc thêm..." để xem toàn bộ bài viết
I/ CÁC THỦ TỤC PHẢI TIẾN HÀNH:
- Khám lâm sàng, hỏi quá trình bệnh lý.
- Cấy phân, cấy máu nếu sốt, soi phân trực tiếp.
- Xét nghiệm sinh hóa, đặc biệt là các điện giải.
- Cảnh giác với các nguyên nhân gây bệnh dịch (thương hàn, lị trực trùng, tả).
II/ CÁC THỦ THUẬT CẦN THỰC HIỆN:
- Đặt cathete tĩnh mạch trung tâm, đo áp lực tĩnh mạch trung tâm, nếu có trụy mạch.
- Đặt ống thông bàng quang để theo dõi lượng nước tiểu.
- Đặt 1 chậu hứng phân.
- Làm bilan theo dõi lượng nước mất đi (nước tiểu), dịch nôn và tiêu chảy lượng dịch uống vào hoặc lượng dịch truyền vào tĩnh mạch.
a. Mất nước vừa dưới 3% trọng lượng cơ thể: huyết áp còn bình thường, mạch 90-100, hơi khát nước.
b. Mất nước nặng 3-6% trọng lượng cơ thể: huyết áp hạ, mạch 100-120, khát nước rõ.
c. Mất nước nguy kịch 6-9% trọng lượng cơ thể: trụy mạch, vô niệu, lơ mơ. Chú ý đến cơ địa và người có tuổi.
III/ TIẾN HÀNH HỒI PHỤC NƯỚC VÀ ĐIỆN GIẢI: (bệnh nhân nặng và nguy kịch)
A. Trong 3 giờ đầu:
Hồi phục 50% lượng nước ước tính đã mất đi.
1. Lượng nước cần truyền:
2ml/kg cơ thể/giờ cho 1/100 trọng lượng cơ thể mất đi.
Ví dụ: BN nặng 50 kg, mất nước 6% trọng lượng cơ thể, lượng nước mất 3l.
Phải cho trong 3h đầu 2ml x 6 x 3h x 50kg = 1800ml.
2. Loại dịch:
Ringer Lactat là tốt nhất, nếu không có thì thay thế bằng:
a. 2 lít đầu: 1 lít glucose 5% có 8g/l natri clorua, 1g kali clorua, 1g calci clorua, 0,5 lít natribicarbonat 14 phần nghìn.
b. Nếu phải tiếp tục thì 2 lít sau cho: 1 lít glucose 5%, 0,5 lít natribicarbonat 14 phần nghìn, 0,5 lít Haesteril, huyết tương.
B. Sau 3 giờ:
1. Làm lại bilan mất dịch và bù dịch:
Trả lại 50% dịch bù còn lại, cộng với:
- Lượng dịch mới mất từ khi bắt đầu hồi sức.
- Lượng nước tiểu.
2. Thời gian bù:
Trong vòng 9 giờ tiếp theo và 12 giờ tiếp theo.
3. Nếu có sốt và ra nhiều mồ hôi:
Mỗi độ tăng từ 15-25% số lượng dịch cần bù.
IV/ NẾU CÓ NHIỄM KHUẨN, CHO THÊM KHÁNG SINH:
Nghi ngờ:
- Salmonella: cloramphenicol, ampicillin, bactrim.
- Tả, shigella: cloramphenicol, oxytetracyclin, sulfaguanidin, bactrim.
- Tụ cầu: peflacin, pristinamycin, vancomycin.
- Amib, trichomonas: metronidazol, tetracyclin.
- Kháng sinh chống nấm: nystatin, fungizon, amphotericin B.
V/ CÁC THUỐC VÀ CÁC BIỆN PHÁP KHÁC:
- Không cho uống thuốc cầm tiêu chảy.
- Mất nước vừa: nên cho uống dung dịch oresol.
I/ CÁC THỦ TỤC PHẢI TIẾN HÀNH:
- Khám lâm sàng, hỏi quá trình bệnh lý.
- Cấy phân, cấy máu nếu sốt, soi phân trực tiếp.
- Xét nghiệm sinh hóa, đặc biệt là các điện giải.
- Cảnh giác với các nguyên nhân gây bệnh dịch (thương hàn, lị trực trùng, tả).
II/ CÁC THỦ THUẬT CẦN THỰC HIỆN:
- Đặt cathete tĩnh mạch trung tâm, đo áp lực tĩnh mạch trung tâm, nếu có trụy mạch.
- Đặt ống thông bàng quang để theo dõi lượng nước tiểu.
- Đặt 1 chậu hứng phân.
- Làm bilan theo dõi lượng nước mất đi (nước tiểu), dịch nôn và tiêu chảy lượng dịch uống vào hoặc lượng dịch truyền vào tĩnh mạch.
a. Mất nước vừa dưới 3% trọng lượng cơ thể: huyết áp còn bình thường, mạch 90-100, hơi khát nước.
b. Mất nước nặng 3-6% trọng lượng cơ thể: huyết áp hạ, mạch 100-120, khát nước rõ.
c. Mất nước nguy kịch 6-9% trọng lượng cơ thể: trụy mạch, vô niệu, lơ mơ. Chú ý đến cơ địa và người có tuổi.
III/ TIẾN HÀNH HỒI PHỤC NƯỚC VÀ ĐIỆN GIẢI: (bệnh nhân nặng và nguy kịch)
A. Trong 3 giờ đầu:
Hồi phục 50% lượng nước ước tính đã mất đi.
1. Lượng nước cần truyền:
2ml/kg cơ thể/giờ cho 1/100 trọng lượng cơ thể mất đi.
Ví dụ: BN nặng 50 kg, mất nước 6% trọng lượng cơ thể, lượng nước mất 3l.
Phải cho trong 3h đầu 2ml x 6 x 3h x 50kg = 1800ml.
2. Loại dịch:
Ringer Lactat là tốt nhất, nếu không có thì thay thế bằng:
a. 2 lít đầu: 1 lít glucose 5% có 8g/l natri clorua, 1g kali clorua, 1g calci clorua, 0,5 lít natribicarbonat 14 phần nghìn.
b. Nếu phải tiếp tục thì 2 lít sau cho: 1 lít glucose 5%, 0,5 lít natribicarbonat 14 phần nghìn, 0,5 lít Haesteril, huyết tương.
B. Sau 3 giờ:
1. Làm lại bilan mất dịch và bù dịch:
Trả lại 50% dịch bù còn lại, cộng với:
- Lượng dịch mới mất từ khi bắt đầu hồi sức.
- Lượng nước tiểu.
2. Thời gian bù:
Trong vòng 9 giờ tiếp theo và 12 giờ tiếp theo.
3. Nếu có sốt và ra nhiều mồ hôi:
Mỗi độ tăng từ 15-25% số lượng dịch cần bù.
IV/ NẾU CÓ NHIỄM KHUẨN, CHO THÊM KHÁNG SINH:
Nghi ngờ:
- Salmonella: cloramphenicol, ampicillin, bactrim.
- Tả, shigella: cloramphenicol, oxytetracyclin, sulfaguanidin, bactrim.
- Tụ cầu: peflacin, pristinamycin, vancomycin.
- Amib, trichomonas: metronidazol, tetracyclin.
- Kháng sinh chống nấm: nystatin, fungizon, amphotericin B.
V/ CÁC THUỐC VÀ CÁC BIỆN PHÁP KHÁC:
- Không cho uống thuốc cầm tiêu chảy.
- Mất nước vừa: nên cho uống dung dịch oresol.
CƠN TĂNG HUYẾT ÁP - Cấp cứu thực hành
Bài viết tương đối dài, mời bạn click vào "tiêu đề" hoặc "đọc thêm..." để xem toàn bộ bài viết
I/ ĐẶC ĐIỂM:
- Cơn tăng huyết áp là tình trạng huyết áp tăng đột ngột hơn trước, HA tối đa tăng hơn con số cũ 40 mmHg, HA tối thiểu thường cao hơn 110 mmHg.
- Mức độ cấp cứu liên quan đến các biến chứng phủ tạng: thần kinh, tim mạch, thận, phổi…
- Cơn tăng huyết áp có biến chứng cần phải được vận chuyển bằng xe cấp cứu tim mạch đến trung tâm cấp cứu.
II/ CHẨN ĐOÁN:
Đo huyết áp cả 2 tay, 2 lần, bệnh nhân nằm ngửa, sau 10 phút nghỉ ngơi.
- Cơn tăng HA đơn thuần: huyết áp tăng đột ngột (theo định nghĩa) thường kèm theo các dấu hiệu cơ năng: nhức đầu, hoa mắt, chóng mặt.
- Cơn tăng HA ác tính: các biểu hiện hôn mê, co giật, khó thở (do phù phổi cấp, suy tim trái), cơn đau thắt ngực… cần phải được xử trí.
Các xét nghiệm có thể giúp ích cho chẩn đoán:
- Soi đáy mắt: phù gai, xuất huyết võng mạc.
- Điện tim.
- Chụp phổi.
- Protein, tế bào niệu.
Tìm kiếm các nguyên nhân thuận lợi hoặc gây bệnh:
- Do thuốc: oestrogen, thuốc gây chán ăn, thuốc co mạch để nhỏ mũi hoặc mắt (naphazoline), thuốc kháng viêm, corticoid, cam thảo, các chất gây kiềm.
- Do u tủy thượng thận, u cận bạch mạch, hẹp động mạch thận.
III/ XỬ TRÍ:
1/ Người có tuổi, có căn tăng huyết áp chưa có biến chứng:
- Không cần nằm viện, ngậm nifedipin 5mg dưới lưỡi (viên nước chọc thủng).
- Người có tuổi dọa phù phổi cấp: tiêm lasiz 20mg x 2 ống tĩnh mạch, thở oxy mũi. Sau đó uống nifedipin chậm 10mg 1-6 viên/ngày.
2/ Tăng huyết áp có biến chứng:
Tại chỗ: ngậm 1 viên nifedipin 5-10mg dưới lưỡi. Tiêm bắp diazepam 10mg nếu có biểu hiện não và thở oxy.
Trên xe cấp cứu và ở khoa HSCC: nếu vẫn tăng huyết áp, truyền tĩnh mạch natrinotroprussiat (nipride) tĩnh mạch 3mcg/kg/phút (0,5-0,8) hoặc nicardipin truyền tĩnh mạch (Loxen): 5-10mg trong glucose 5%, tốc độ 1mg/h. Có thể truyền nhiều lần trong ngày. Điều trị duy trì bằng các loại thuốc hạ áp thông thường.
Chú ý:
- TBMMN, PPC (huyết áp hơi tăng, không quá 180) không nên dùng thuốc hạ áp mạnh và nhanh.
- Chế độ ăn nhạt, nhẹ.
- Ở người cao tuổi, không nên hạ huyết áp xuống quá nhanh.
Tristian_ Hill - YKVN
- Cơn tăng huyết áp là tình trạng huyết áp tăng đột ngột hơn trước, HA tối đa tăng hơn con số cũ 40 mmHg, HA tối thiểu thường cao hơn 110 mmHg.
- Mức độ cấp cứu liên quan đến các biến chứng phủ tạng: thần kinh, tim mạch, thận, phổi…
- Cơn tăng huyết áp có biến chứng cần phải được vận chuyển bằng xe cấp cứu tim mạch đến trung tâm cấp cứu.
II/ CHẨN ĐOÁN:
Đo huyết áp cả 2 tay, 2 lần, bệnh nhân nằm ngửa, sau 10 phút nghỉ ngơi.
- Cơn tăng HA đơn thuần: huyết áp tăng đột ngột (theo định nghĩa) thường kèm theo các dấu hiệu cơ năng: nhức đầu, hoa mắt, chóng mặt.
- Cơn tăng HA ác tính: các biểu hiện hôn mê, co giật, khó thở (do phù phổi cấp, suy tim trái), cơn đau thắt ngực… cần phải được xử trí.
Các xét nghiệm có thể giúp ích cho chẩn đoán:
- Soi đáy mắt: phù gai, xuất huyết võng mạc.
- Điện tim.
- Chụp phổi.
- Protein, tế bào niệu.
Tìm kiếm các nguyên nhân thuận lợi hoặc gây bệnh:
- Do thuốc: oestrogen, thuốc gây chán ăn, thuốc co mạch để nhỏ mũi hoặc mắt (naphazoline), thuốc kháng viêm, corticoid, cam thảo, các chất gây kiềm.
- Do u tủy thượng thận, u cận bạch mạch, hẹp động mạch thận.
III/ XỬ TRÍ:
1/ Người có tuổi, có căn tăng huyết áp chưa có biến chứng:
- Không cần nằm viện, ngậm nifedipin 5mg dưới lưỡi (viên nước chọc thủng).
- Người có tuổi dọa phù phổi cấp: tiêm lasiz 20mg x 2 ống tĩnh mạch, thở oxy mũi. Sau đó uống nifedipin chậm 10mg 1-6 viên/ngày.
2/ Tăng huyết áp có biến chứng:
Tại chỗ: ngậm 1 viên nifedipin 5-10mg dưới lưỡi. Tiêm bắp diazepam 10mg nếu có biểu hiện não và thở oxy.
Trên xe cấp cứu và ở khoa HSCC: nếu vẫn tăng huyết áp, truyền tĩnh mạch natrinotroprussiat (nipride) tĩnh mạch 3mcg/kg/phút (0,5-0,8) hoặc nicardipin truyền tĩnh mạch (Loxen): 5-10mg trong glucose 5%, tốc độ 1mg/h. Có thể truyền nhiều lần trong ngày. Điều trị duy trì bằng các loại thuốc hạ áp thông thường.
Chú ý:
- TBMMN, PPC (huyết áp hơi tăng, không quá 180) không nên dùng thuốc hạ áp mạnh và nhanh.
- Chế độ ăn nhạt, nhẹ.
- Ở người cao tuổi, không nên hạ huyết áp xuống quá nhanh.
PHÙ PHỔI CẤP - Cấp cứu thực hành
Bài viết tương đối dài, mời bạn click vào "tiêu đề" hoặc "đọc thêm..." để xem toàn bộ bài viết
I/ CHẨN ĐOÁN:
Khó thở, xanh tím, vã mồ hôi, đột ngột hay tiến triển.
Mạch nhanh, huyết áp tụt hoặc tăng.
Ran ẩm dâng lên từ 2 đáy phổi.
Đờm lỏng, nhiều bọt.
II/ CHẨN ĐOÁN NGUYÊN NHÂN VÀ PHÂN BIỆT:
A/ PHÙ PHỔI CẤP HUYẾT ĐỘNG:
Tăng áp lực mao mạch phổi do: hẹp 2 lá, suy tim trái, tăng khối lượng máu, tổn thương não, áp lực âm ở phổi quá lớn.
Đặc điểm:
- Áp lực TM trung tâm tăng.
- Dày thất trái trong tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim; cung giữa trái phồng trong hẹp 2 lá.
- Dịch phế quản Rivalta (-), nhiều bọt hồng.
- X quang: 2 rốn phổi mờ, 2 đáy phổi mờ.
B/ PHÙ PHỔI CẤP DO TỔN THƯƠNG PHỔI:
Nguyên nhân: tăng tính thấm mao mạch, shunt trong phổi, gặp trong các bệnh:
- Nhiễm độc, nhiễm trùng, virus phổi.
- Ngạt nước, HC Mendelson.
Đặc điểm:
- Áp lực TM trung tâm bình thường hoặc giảm. Chỉ số tim, áp lực mao mạch phổi bình thường. PaO2/FiO2 dưới 200.
- Điện tim bình thường.
- Dịch phế quản Rivalta (+++). nhiều bọt, ít hồng hoặc trong.
- X quang: phổi trắng, hình cánh bướm.
III/ XỬ TRÍ:
A/ PHÙ PHỔI CẤP HUYẾT ĐỘNG:
- Tư thế: ngồi thẳng, thõng chân.
- Thở oxy qua ống mũi 8-10l/phút, băng ép các gốc chi.
- Tiêm morphin 0,01g tĩnh mạch.
- Tiêm lasix 20mg 2-5 ống tĩnh mạch.
- Tiêm digoxin 0,4mg tĩnh mạch, nếu không đỡ ngay: đặt ống nội khí quản, hút đờm, thở máy với oxy 100% áp lực (+) thì thở vào (IPPV) trong 30 phút, sau đó với oxy 60%. Có thể dùng PEEP 5cm H2O.
- Hạn chế nước.
- Chích máu 300-500 ml nếu phù phổi cấp nặng, mà không có thuốc gì khác. Chích máu TM ngoại biên nếu huyết áp còn tốt.
- Điều trị nguyên nhân: nhồi máu cơ tim, tăng huyết áp.
B/ PHÙ PHỔI CẤP TỔN THƯƠNG:
- Tư thế nửa ngồi.
- Đặt ống nội khí quản, hút đờm.
- Thở máy với oxy 60% áp lực (+) liên tục (PEEP) 5-10cm H2O.
- Duy trì huyết áp ổn định.
- Corticoid.
Tristian_Hill - YKVN
I/ CHẨN ĐOÁN:
Khó thở, xanh tím, vã mồ hôi, đột ngột hay tiến triển.
Mạch nhanh, huyết áp tụt hoặc tăng.
Ran ẩm dâng lên từ 2 đáy phổi.
Đờm lỏng, nhiều bọt.
II/ CHẨN ĐOÁN NGUYÊN NHÂN VÀ PHÂN BIỆT:
A/ PHÙ PHỔI CẤP HUYẾT ĐỘNG:
Tăng áp lực mao mạch phổi do: hẹp 2 lá, suy tim trái, tăng khối lượng máu, tổn thương não, áp lực âm ở phổi quá lớn.
Đặc điểm:
- Áp lực TM trung tâm tăng.
- Dày thất trái trong tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim; cung giữa trái phồng trong hẹp 2 lá.
- Dịch phế quản Rivalta (-), nhiều bọt hồng.
- X quang: 2 rốn phổi mờ, 2 đáy phổi mờ.
B/ PHÙ PHỔI CẤP DO TỔN THƯƠNG PHỔI:
Nguyên nhân: tăng tính thấm mao mạch, shunt trong phổi, gặp trong các bệnh:
- Nhiễm độc, nhiễm trùng, virus phổi.
- Ngạt nước, HC Mendelson.
Đặc điểm:
- Áp lực TM trung tâm bình thường hoặc giảm. Chỉ số tim, áp lực mao mạch phổi bình thường. PaO2/FiO2 dưới 200.
- Điện tim bình thường.
- Dịch phế quản Rivalta (+++). nhiều bọt, ít hồng hoặc trong.
- X quang: phổi trắng, hình cánh bướm.
III/ XỬ TRÍ:
A/ PHÙ PHỔI CẤP HUYẾT ĐỘNG:
- Tư thế: ngồi thẳng, thõng chân.
- Thở oxy qua ống mũi 8-10l/phút, băng ép các gốc chi.
- Tiêm morphin 0,01g tĩnh mạch.
- Tiêm lasix 20mg 2-5 ống tĩnh mạch.
- Tiêm digoxin 0,4mg tĩnh mạch, nếu không đỡ ngay: đặt ống nội khí quản, hút đờm, thở máy với oxy 100% áp lực (+) thì thở vào (IPPV) trong 30 phút, sau đó với oxy 60%. Có thể dùng PEEP 5cm H2O.
- Hạn chế nước.
- Chích máu 300-500 ml nếu phù phổi cấp nặng, mà không có thuốc gì khác. Chích máu TM ngoại biên nếu huyết áp còn tốt.
- Điều trị nguyên nhân: nhồi máu cơ tim, tăng huyết áp.
B/ PHÙ PHỔI CẤP TỔN THƯƠNG:
- Tư thế nửa ngồi.
- Đặt ống nội khí quản, hút đờm.
- Thở máy với oxy 60% áp lực (+) liên tục (PEEP) 5-10cm H2O.
- Duy trì huyết áp ổn định.
- Corticoid.
Tristian_Hill - YKVN
SHOCK - Cấp cứu thực hành
Bài viết tương đối dài, mời bạn click vào "tiêu đề" hoặc "đọc thêm..." để xem toàn bộ bài viết
I/ CHẨN ĐOÁN:
1. Mặt tím tái, tím đầu chi, trên da có các mảng thâm tím, ấn vào thì nhạt đi và chậm trở lại như cũ.
2. Da lạnh, người lạnh, vã mồ hôi.
3. Mạch nhanh, huyết áp tụt hay kẹt và dao động. Có khi không có mạch, huyết áp.
4. Nhịp thở tăng nhanh.
5. Vô niệu: dưới 30 ml trong 3 giờ đầu.
6. Điện tim: sóng T âm hoặc dẹt, ST âm.
7. Áp lực tĩnh mạch trung tâm: nếu (-) có thể nghĩ đến shock giảm thể tích, hoặc shock nhiễm khuẩn. Cũng có thể tăng hoặc bình thường, có thể nghĩ đến shock do tim (suy tim cấp, chèn ép tim), shock do suy thận, tăng thể tích máu.
II/ XỬ TRÍ:
1. Thở oxy mũi.
2. Đặt ngay cathete tĩnh mạch trung tâm, theo dõi áp lực TM trung tâm.
3. Truyền dịch: bất kỳ loại dung dịch đẳng trương nào có trong tay, không truyền dung dịch ưu trương.
Tốc độ truyền nhanh 500-1000 ml, lúc đầu truyền trong 15-30 phút. Nếu shock do tim hoặc suy thận thì truyền chậm 5-7 giọt/phút để duy trì đường vào tĩnh mạch.
Khối lượng dựa vào áp lực TM trung tâm (ALTMTT) và huyết áp: nếu huyết áp hạ và ALTMTT (-) thì tiếp tục truyền nhanh; nếu huyết áp 60-90 mmHg và ALTMTT (+), trên 7 cm H2O thì giảm bớt tốc độ truyền.
4. Đặt cathete bàng quang theo dõi số lượng nước tiểu làm bilan shock.
5. Nếu huyết áp vẫn không lên, ALTMTT lên quá 7 thì giảm bớt lượng truyền và dịch truyền. Cho vào lọ dung dịch glucose 500ml: noradrenalin 1-2 mg hoặc dopamin 200 mg; duy trì huyết áp tối đa ngoại vi 100 mmHg. Có thể truyền nhiều lần.
Nếu vẫn không có kết quả, truyền tĩnh mạch: dobutamin 5-10mcg/kg/phút hoặc adrenalin 0,03-0,3mcg/kg/phút (đây là liệu pháp cuối cùng).
6. Tiến hành hô hấp nhân tạo nếu rối loạn hô hấp.
7. Kháng sinh nếu shock nhiễm khuẩn.
8. Truyền bicarbonate nếu pH dưới 7,2.
9. Tiêm tĩnh mạch: heparin 100mg nếu có đông máu nội mạch (fibrinogen giảm, tiểu cầu giảm, ethanol (+)), và tiêm lại 50mg sau 6 giờ. Tiêm tĩnh mạch thuốc EAC 4-8g ngày 2-3 lần, fibrin 1-4g ngày nếu chỉ giảm fibrinogen.
10. Truyền máu nếu shock mất nước, mất muối kéo dài. Trong trường hợp đó, cần tìm rõ nguyên nhân để giải quyết sớm: ép tim, chảy máu, dị ứng, sốt rét ác tính, có suy thận, nhiễm khuẩn…
III/ THEO DÕI SHOCK:
A/ DUY TRÌ HUYẾT ÁP:
1. Huyết áp ngoại vi 100 mmHg, ALTMTT dưới 7 cm H2O ở người có huyết áp bình thường trước đây, ví dụ 120/80.
2. Ở người tăng huyết áp thường xuyên, phải duy trì con số bằng 2/3 con số cũ. Ví dụ, nếu huyết áp cũ là 210/120 phải duy trì huyết áp ở mức 150/90 đến 160/100.
3. Ở người thường xuyên hạ huyết áp, bình thường 90/60 phải duy trì khoảng 80/60.
4. Ở người khoảng 60 tuổi, nếu không biết rõ huyết áp trước kia, phải đưa huyết áp lên khoảng 145/90.
B/ THEO DÕI LƯỢNG NƯỚC TIỂU: phải đạt trên 50 ml/giờ.
Tristian_hill - YKVN
I/ CHẨN ĐOÁN:
1. Mặt tím tái, tím đầu chi, trên da có các mảng thâm tím, ấn vào thì nhạt đi và chậm trở lại như cũ.
2. Da lạnh, người lạnh, vã mồ hôi.
3. Mạch nhanh, huyết áp tụt hay kẹt và dao động. Có khi không có mạch, huyết áp.
4. Nhịp thở tăng nhanh.
5. Vô niệu: dưới 30 ml trong 3 giờ đầu.
6. Điện tim: sóng T âm hoặc dẹt, ST âm.
7. Áp lực tĩnh mạch trung tâm: nếu (-) có thể nghĩ đến shock giảm thể tích, hoặc shock nhiễm khuẩn. Cũng có thể tăng hoặc bình thường, có thể nghĩ đến shock do tim (suy tim cấp, chèn ép tim), shock do suy thận, tăng thể tích máu.
II/ XỬ TRÍ:
1. Thở oxy mũi.
2. Đặt ngay cathete tĩnh mạch trung tâm, theo dõi áp lực TM trung tâm.
3. Truyền dịch: bất kỳ loại dung dịch đẳng trương nào có trong tay, không truyền dung dịch ưu trương.
Tốc độ truyền nhanh 500-1000 ml, lúc đầu truyền trong 15-30 phút. Nếu shock do tim hoặc suy thận thì truyền chậm 5-7 giọt/phút để duy trì đường vào tĩnh mạch.
Khối lượng dựa vào áp lực TM trung tâm (ALTMTT) và huyết áp: nếu huyết áp hạ và ALTMTT (-) thì tiếp tục truyền nhanh; nếu huyết áp 60-90 mmHg và ALTMTT (+), trên 7 cm H2O thì giảm bớt tốc độ truyền.
4. Đặt cathete bàng quang theo dõi số lượng nước tiểu làm bilan shock.
5. Nếu huyết áp vẫn không lên, ALTMTT lên quá 7 thì giảm bớt lượng truyền và dịch truyền. Cho vào lọ dung dịch glucose 500ml: noradrenalin 1-2 mg hoặc dopamin 200 mg; duy trì huyết áp tối đa ngoại vi 100 mmHg. Có thể truyền nhiều lần.
Nếu vẫn không có kết quả, truyền tĩnh mạch: dobutamin 5-10mcg/kg/phút hoặc adrenalin 0,03-0,3mcg/kg/phút (đây là liệu pháp cuối cùng).
6. Tiến hành hô hấp nhân tạo nếu rối loạn hô hấp.
7. Kháng sinh nếu shock nhiễm khuẩn.
8. Truyền bicarbonate nếu pH dưới 7,2.
9. Tiêm tĩnh mạch: heparin 100mg nếu có đông máu nội mạch (fibrinogen giảm, tiểu cầu giảm, ethanol (+)), và tiêm lại 50mg sau 6 giờ. Tiêm tĩnh mạch thuốc EAC 4-8g ngày 2-3 lần, fibrin 1-4g ngày nếu chỉ giảm fibrinogen.
10. Truyền máu nếu shock mất nước, mất muối kéo dài. Trong trường hợp đó, cần tìm rõ nguyên nhân để giải quyết sớm: ép tim, chảy máu, dị ứng, sốt rét ác tính, có suy thận, nhiễm khuẩn…
III/ THEO DÕI SHOCK:
A/ DUY TRÌ HUYẾT ÁP:
1. Huyết áp ngoại vi 100 mmHg, ALTMTT dưới 7 cm H2O ở người có huyết áp bình thường trước đây, ví dụ 120/80.
2. Ở người tăng huyết áp thường xuyên, phải duy trì con số bằng 2/3 con số cũ. Ví dụ, nếu huyết áp cũ là 210/120 phải duy trì huyết áp ở mức 150/90 đến 160/100.
3. Ở người thường xuyên hạ huyết áp, bình thường 90/60 phải duy trì khoảng 80/60.
4. Ở người khoảng 60 tuổi, nếu không biết rõ huyết áp trước kia, phải đưa huyết áp lên khoảng 145/90.
B/ THEO DÕI LƯỢNG NƯỚC TIỂU: phải đạt trên 50 ml/giờ.
Tristian_hill - YKVN
Viêm gan Virut A
I. Tổng quan:Mỗi năm có tới 23.000 người Mỹ bị viêm gan A
- một bệnh nhiễm trùng gan do virus viêm gan A (HAV) gây ra. Giống như các virus gây viêm gan khác HAV làm gan bị viêm, ảnh hưởng tới chức năng gan.
Điều này rất có ý nghĩa vì gan thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng
- khử độc, hỗ trợ tiêu hóa và sản sinh ra nhiều chất dinh dưỡng tối quan trọng.
Hầu hết mọi người nhiễm HAV từ thực phẩm và nước nhiễm bẩn hoặc tiếp xúc gần với người nhiễm HAV.
Bạn đặc biệt có nguy cơ nhiễm nếu bạn là khách du lịch quốc tế
- nhất là đến các nước đang phát triển hoặc nếu bạn là người đồng tính luyến ái nam.
May mắn thay, trong hầu hết các trường hợp nhiễm HAV, gan thường khỏi hoàn toàn mà không gây vấn đề nghiêm trọng nào. Những trường hợp nhẹ không cần điều trị, và hầu hết những người nhiễm đều bình phục hoàn toàn mà không bị tổn thương gan mạn tính.
Không như viêm gan B và C, viêm gan A không tiến triển thành viêm gan mạn hay xơ gan. Hơn nữa, hiện đã có vắc cin cho những người có nguy cơ nhất
II. Nguyên nhân
Gan nằm ở vùng bụng bên phải, ngay dưới xương sườn. gan thực hiện hơn 500 chức năng sống.
Bao gồm xử lý hầu hết các chất dinh dưỡng từ ruột, đào thải thuốc, rượu và các chất có hại khác ra khỏi máu và tạo mật
- dịch màu xanh lục chứa trong túi mật để giúp tiêu hóa mỡ. Gan cũng sản sinh cholesterol, các yếu tố đông máu và một số protein khác.
Vì tính chất phức tạp và sự tiếp xúc của gan với rất nhiều chất độc, nên gan rất dễ bị bệnh. Nhưng gan có khả năng tái sinh đáng kinh ngạc
- nó có thể tự lành bệnh bằng cách thay thế hoặc sửa chữa các tế bào tổn thương. Nó cũng có thể tạo ra tế bào mới đảm nhiệm chức năng của các tế bào tổn hại vĩnh viễn hoặc cho đến khi tổn thương được khắc phục, gan vẫn dễ bị một số bệnh, bao gồm viêm gan virus.
Viêm gan A là một trong 6 chủng gây viêm gan virus hiện đã được xác định
- các loại khác là B, C, D, E và G. Các chủng này khác nhau về đường lây truyền và mức độ nặng của bệnh.
HAV thường lây truyền theo đường "phân-miệng". Điều này có nghĩa là một người nhiễm virus đã bốc thức ăn cho bạn mà không rửa tay sau khi đi vệ sinh. Bạn cũng có thể nhiễm virus do uống nước nhiễm bẩn, ăn sống các loại động vật có vỏ (sò, cua, tôm...) từ nguồn nước bị nhiễm nước thải, hoặc tiếp xúc gần với người bị nhiễm bệnh
- cho dù người đó không có triệu chứng. Trên thực tế, bệnh lây lan mạnh nhất trước khi các triệu chứng xuất hiện
III. Biểu hiện:
1. Lâm sàng:
Một số người có thể bị viêm gan A mà không hề có triệu chứng. Trẻ nhỏ thường bị nhẹ, trong khi triệu chứng ở trẻ lớn và người lớn thường nặng hơn. Nhìn chung bạn sẽ có vi rút từ 2 đến 3 tuần trước khi xuất hiện triệu chứng.
Các triệu chứng thường xuất hiện, đột ngột và bạn dễ nhầm là nhiễm cúm đường ruột.
Các triệu chứng hay gặp bao gồm:
Một số người có thể bị viêm gan A mà không hề có triệu chứng. Trẻ nhỏ thường bị nhẹ, trong khi triệu chứng ở trẻ lớn và người lớn thường nặng hơn. Nhìn chung bạn sẽ có vi rút từ 2 đến 3 tuần trước khi xuất hiện triệu chứng. Các triệu chứng thường xuất hiện, đột ngột và bạn dễ nhầm là nhiễm cúm đường ruột. Các triệu chứng hay gặp bao gồm:
- Mệt mỏi
- Buồn nôn và nôn
- Đau bụng hoặc cảm giác khó chịu bụng, đặc biệt đau vùng gan ở dưới sườn phải.
- Chán ăn
- Sốt nhẹ
- Vàng da và mắt. Không phải tất cả các bệnh nhân viêm gan A đều bị vàng da. Triệu chứng này sảy ra khi gan không thể loại bỏ được bilirubin trong máu. Bilirubin sẽ tích luỹ và lắng đọng ở da gây vàng da.
- Đau cơ
- Ngứa
Bạn sẽ thấy khỏe hơn sau khi hết các triệu chứng, và gan bạn có thể khỏi hoàn toàn trong vòng 1-2 tháng. Khoảng 15% bệnh nhân viêm gan A bị tái phát sau 6-9 tháng.
2. Xét nghiệm:
Bạn nên đi khám nếu có triệu chứng của viêm gan A hoặc nghi ngờ có tiếp xúc với virus. Xét nghiệm có thể chẩn đoán chính xác bạn có bị nhiễm virus hay không.
Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ kiểm tra lượng bilirubin trong máu. Bình thường thì chất cặn này hồng cầu chết sẽ được chuyển hóa ở gan và đào thải qua nước tiểu. Nhưng tình trạng gan viêm sẽ cản trở khả năng chuyển hóa bilirubin, dẫn đến nồng độ bilirubin tăng cao trong máu.
Bác sĩ cũng sẽ kiểm tra nồng độ các men gan tăng cao trong máu như aminotranferases - được giải phóng khi gan bị tổn thương.
Mặc dù cả hai xét nghiệm này đều gợi ý sự hiện diện của viêm gan A, bạn cũng cần làm miễn dịch phóng xạ để xác định chính xác tuýp viêm gan bạn nhiễm. Xét nghiệm này xác định các kháng thể mà hệ thống miễn dịch của bạn tạo ra để đáp ứng với kháng nguyên
- là những protein đặc trưng của virus. Kháng thể này có thể không xuất hiện trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng sau khi bạn bị viêm gan, bởi vậy xét nghiệm quá sớm có thể cho kết quả âm tính giả.
Hơn nữa, các kháng thể này vẫn tồn tại trong máu ngay cả khi bạn đã hồi phục. Vì vậy, sự hiện diện của một số kháng thể này không nhất thiết chỉ ra có nhiễm trùng hoạt động
IV. Biến chứng:
Trong hầu hết các trường hợp viêm gan A, gan hồi phục hoàn toàn trong vòng 1-2 tháng mà không có tổn thương kéo dài. Hơn nữa, vi rút không tồn lưu trong cơ thể một khi bạn đã bình phục. Ở người già và người bị các bệnh khác như suy tim ứ huyết, tiểu đường và thiếu máu, thời gian hồi phục có thể kéo dài hơn và diễn biến bệnh có thể nặng hơn.
Trong một số ít trường hợp viêm gan bùng phát - một tình trạng đe dọa tính mạng gây suy gan có thể sảy ra. Đặc biệt có nguy cơ là ở những người bị bệnh gan mạn hoặc ghép gan.
Ngoải ra, một số nghiên cứu cho rằng quá trình viêm gây ra bởi viêm gan A có thể góp phần gây cứng động mạch (xơ mỡ động mạch).
V. Điều trị:
Chưa có biện pháp điều trị đặc hiệu đối với viêm gan A. Thay vào đó, mục tiêu chủ yếu là đảm bảo đầy đủ dinh dưỡng và tránh tổn thương gan vĩnh viễn. Nếu buồn nôn, bạn nên ăn làm nhiều bữa nhỏ trong ngày thay vì ăn ba bữa lớn. Nên ăn thức ăn mềm, dễ tiêu hóa như súp hoặc cháo, sữa chua và bánh mì nướng. Bạn cũng có thể thấy dễ ăn vào buổi sáng hơn là buổi chiều.
Ngay sau khi bạn được chẩn đoán viêm gan A, hãy báo cho bác sĩ biết về các thuốc mà bạn đang dùng, kể cả những thuốc không kê đơn. Bác sĩ sẽ khuyên bạn nên ngừng hay thay đổi một số thuốc. Cũng nên tránh uống rượu trong giai đoạn cấp của bệnh.
Ngay cả sau khi bạn đã hồi phục, cũng không nên dùng phối hợp rượu với acetaminophen (Tylenol, các thuốc khác) vì có thể gây tổn thương gan kể cả ở người không bị viêm gan.
VI. Phòng bệnh:
Viêm gan siêu vi A rất dễ lây. Ngăn ngừa sự lây lan của virus bao gồm bảo vệ bạn và những người khác khỏi bị nhiễm bệnh.
* Phòng bệnh cho bản thân
Các biện pháp dưới đây có thể bảo vệ bạn tránh được nhiễm HAV:
· Tiêm globulin miễn dịch hoặc vaccin viêm gan: cách tốt nhất để bảo vệ bạn là tiêm globulin miễn dịch - một chế phẩm kháng thể hoặc tiêm vaccin viêm gan. Globulin miễn dịch chỉ bảo vệ bạn trong một thời gian ngắn trong khi vaccin viêm gan có thể bảo vệ bạn tới 20 năm.
Cơ quan quản lý thuốc và thực phẩm Mỹ (FDA) đã chấp thuận vaccin viêm gan A đầu tiên từ giữa những năm 1990. Những loại vaccin Havrix và Vaqta này chứa dạng HAV bất hoạt an toàn cho trẻ em trên 2 tuổi cũng như cho hầu hết người lớn kể cả những người bị tổn thương hệ miễn dịch. Trẻ em dưới 2 tuổi nếu có nguy cơ cũng nên tiêm globulin miễn dịch.
Vaccin chỉ gây tác dụng phụ nhẹ, mặc dù phản ứng dị ứng đôi khi có thể xảy ra.
Vì phải mất 4 tuần thì vaccin mới phát huy tác dụng, bạn nên tiêm 1 mũi globulin miễn dịch nếu định đi du lịch tới vùng có nguy cơ nhiễm cao trước khi bạn có miễn dịch đầy đủ. Ngoài ra, nên tiêm 1 mũi nhắc lại sau 6-12 tháng.
FDA cũng đã cấp phép cho một vaccin viêm gan khác là Twinrix vào tháng 5/2001. Twinrix dùng cho những người từ 18 tuổi trở lên, có khả năng bảo vệ chống lại cả virus viêm gan A và B. Nghiên cứu đã cho thấy Twinrix có hiệu quả như các vaccin viêm gan A và B riêng rẽ. Tác dụng phụ thường nhẹ, bao gồm đau nhẹ nơi tiêm, đau đầu và mệt mỏi. Những triệu chứng này thường biến mất trong vòng 48 giờ.
Nếu bạn có nguy cơ cao nhiễm viêm gan A và không có bảo hiểm y tế, hãy thông báo cho cơ quan y tế địa phương. Ở hầu hết các vùng đều có vaccin miễn phí hoặc giá rẻ.
· Cần nhớ rằng nếu bạn đã nhiễm viêm gan A, bạn không cần phải tiêm chủng vì bạn đã có kháng thể bảo vệ. Tuy nhiên, những kháng thể này không bảo vệ bạn khỏi nhiễm các loại viêm gan khác.
Tuân thủ những lời khuyên dành cho khách. Nếu bạn đang đi du lịch đến những vùng có dịch viêm gan A, bạn có thể phòng bệnh bằng cách tự rửa sạch và gọt vỏ các loại rau quả tươi, tránh ăn thịt và cá sống hoặc tái. Uống nước đóng chai và tránh cho đá vào đồ uống.
Nếu không có nước đóng chai, đun sôi nước máy ít nhất 10 phút trước khi uống. Đừng quên sử dụng nước đóng chai để đánh răng và không nên vừa tắm vòi hoa sen vừa hát.
· Vệ sinh cá nhân. Rửa tay sạch thường xuyên sẽ bảo vệ bạn không bị nhiễm nhiều loại virus và vi khuẩn. Rửa tay sau khi đi vệ sinh, trước khi chuẩn bị đồ ăn hoặc ăn, và sau khi thay tã cho trẻ. Ngoài ra, không dùng chung khăn mặt, dụng cụ ăn hoặc bàn chải đánh răng.
* Phòng bệnh cho người xung quanh
Nếu bạn bị viêm gan A, các biện pháp dưới đây sẽ giúp bạn không truyền virus cho người khác:
- Nếu bạn là nam giới đồng tính hoặc lưỡng tính luyến ái, nên tránh sinh hoạt tình dục. Vì HAV có thể lan truyền qua đưòng miệng-hậu môn và đường tay-hậu môn, sử dụng bao cao su không nhất thiết bảo vệ được bạn tình của bạn.
- Rửa tay cẩn thận sau khi đi vệ sinh. Cọ rửa kỹ ít nhất 10 giây và xả sạch nước. Nếu có thể, lau khô tay bằng khăn dùng một lần.
- Để riêng dụng cụ ăn của bạn không để người khác dùng. Rửa bát đĩa bằng máy rửa bát hoặc bằng xà phòng nóng.
- Đừng chuẩn bị thức ăn cho người khác trong khi bạn đang bị viêm gan hoạt động.
VII. Thuốc bổ sung và thay thế
Ở châu Âu, nhựa cây kế (Silybum marianum) đã được dùng từ hàng trăm năm nay để điều trị vàng da và các rối loạn khác ở gan. Ngày nay, các nghiên cứu khoa học đã xác nhận rằng thành phần chính của nhựa cây kế là silymarin, có thể giúp làm lành và phục hồi gan.
Sylimarin kích thích sản sinh các enzym chống oxy hóa giúp gan trung hoà độc tố. Nó cũng giúp tăng sinh tế bào gan mới và cải thiện sẹo xơ gan.
Mặc dù nhựa cây kế lợi cho gan, nó không chữa khỏi viêm gan và không bảo vệ được bạn khỏi nhiễm virus.
Cimsi.org.vn
theo benhhoc.com
theo benhhoc.com
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)